سخن نخست ۳۲

سخن نخست ۳۲

در سخن نخست، سخن از چِسانی جامعه‌سازی ایمانی

و پی‌ریزی خردمندانه  و وحی‌مدارانه زندگی مؤمنانه و وحیانی است،

با رایَت‌بانی عالمان ربّانی، آفتاب‌های شهر دین.

بایسته‌ها و پیامدهای پذیرش حقیقت

بایسته‌ها و پیامدهای پذیرش حقیقت

شَهدی است برگرفته از اندیشهٔ شهدآگین شهید مطهری، ‌

بیان‌گر چگونگی رابطهٔ جامعهٔ اسلامی با غیراسلامی،

با پرهیز از وجدانی و سلیقه‌ای‌انگاشتن روابط دینی و رَویهٔ «صلح کل»ی پیش‌گرفتن.

اصول انقلابی حکومت امام علی (ع)

اصول انقلابی حکومت امام علی (ع)

چشم‌اندازی دلگشا، به خامهٔ انقلابیِ تمام‌عیار، آیت‌الله طالقانی،

از پایه‌ها و نهادهای انقلابیِ حکومت علوی،‌که در هر دوره و سرزمینی،

انسان مسلمان، ناگزیر برای ماندن و دوییدن، بایستی آن‌ها را برافرازد.

چرایی شهرشناسی

چرایی شهرشناسی

رویکرد فراروی به شهر، رویکردی است انسان‌شناختی به شهر،

که در آن، شهر به مثابه واقعیتی انسانی در کانون نگاه و بررسی‌های دامنه‌دار قرار می‌گیرد.

دریچه ۳۲

دریچه ۳۲

بهداشت اجباری چگونه است؟

وقتی دولتی احساس خطر می‌کندکه یک بیماری شیوع پیدا کند،‌بالاجبار، به مردم واکسن می‌زند؛

نمی‌گوید آیا اجازه می‌دهید…

نفحه‌های ربانی

نفحه‌های ربانی

خدا را نفحه‌هایی است که گه‌گاه می‌وزند و مُشک می‌بیزند.

این نفحه‌ها، به لطف و اشارت او، هر صباحان از کوی زندگی‌ها می‌گذرند

و آنها را در خُنُکای خود فرومی‌برند،

هر دل بیدارتر، بهره‌مندتر و هر سینه گشاده‌تر، در خُنُکای بیش‌تر.

سرمقاله

نفحه‌های ربّانی

خدا را نفحه‌هایی است که گه‌گاه می‌وزند و مُشک می‌بیزند. این نفحه‌ها، به لطف و اشارت او، هر صباحان از کوی زندگی‌ها می‌گذرند و آنها را در خُنُکای خود فرومی‌برند، هر دل بیدارتر، بهره‌مندتر و هر سینه گشاده‌تر، در خُنُکای بیش‌تر. بیداردلان، هشیاران و گشاده‌سینه‌گان، شبان و روزان، در همه‌گاه، چشم به راه‌اند و به سوی این قبله در نماز، تا نفحۀ الهی بوزد و بوی خوش آن، فضا را بیاگند و اینان بهرۀ خود برند و جان تفت‌زدۀ خود را از تَفتِستان زندگی به سوی نسیم صباحان و جان‌افزای کوی دوست بکشند. اینان به‌روشنی می‌دانند، این‌سان نسیم‌ها، نسیم‌های دگرگون‌آفرین و زندگی‌ساز و شورانگیز، گه‌گاه می‌وزند و عطر می‌بیزند و سُکر جان‌بخش خود را به جامِ جان‌ها فرو می‌ریزند و هر فرد، گروه، ملت و امتی که آن، آنِ نشورآفرین را به جان دریافت و با تمام وجود، به تلاش برخاست رایَت‌های آن را برافرازد و تیرک‌های خیمه و خرگاه آن‌را استوار سازد، سعادت و بهروزی را برای خود رقم زده است. و اگر در خواب بماند و دل را برای آن گاه‌ و هنگام، مهیا نکرده باشد، افزون بر آن گاه و هنگام، پیاپی‌گاه‌ها و هنگام‌های به آن پیوسته و وابسته را از دست خواهد داد و شومی‌ها، حِرمان‌ها و سیاه‌بختی‌ها، یکی پس از دیگری بر او آوار خواهد گردید. در درازای تاریخ اسلام، هرگاه نفحه‌شناسان، با شامّه‌های قوی، خود را به آستان نفحۀ الهی، که در برهه‌ای و آنی، خداوند بهره‌شان ساخته بوده رسانده‌اند، با گرفتن و افشاندن، سرنوشت ملتی را با شکوه تمام رقم زده‌اند و در حقیقت، پای‌بندی خود را به این آموزۀ وحیانی که از کوهسار نبوی سرچشمه گرفته، نمایانده‌اند: «ان لربّکم فی ایّام دهرکم نفحاتٍ الا فتعرضوا لها» عوالی اللئالی، ج۴ /۱۱۸ در روزهای زندگی و زمانه‌تان، آنات و هنگام‌هایی فرا می‌رسد که شما با نسیم‌های حیات‌بخش الهی، روبه‌رو می‌گردید، بکوشید از آن بهره بگیرید و خود را در وزش‌گاه آن نسیم‌ها قرار دهید. مولوی، این سخن گهرآگین رسول خدا (ص) را در قابی زیبا می‌گذارد و می‌سراید: گفت پیغمبر که نفحت‌های حق اندر این ایّام می‌آرد سبق گوش هُش دارید این اوقات را در ربایید این‌چنین نفحات را نفحه‌ای آمد شما را دید و رفت هر که را می‌خواست جان بخشید و رفت نفحه‌ای دیگر رسید آگاه باش تا از این هم وا نمانی خواجه‌تاش مثنوی معنوی، دفتر اول/۸۸ این نفحه‌ها، فرصت‌ها و وزش‌های عطرآگین، دیریاب‌اند، زود از دست‌رونده، ابر را مانند، که زود از افق زندگی، ناپدید می‌گردند، به فرمودۀ مولی علی (ع): «الفرصة تَمُرُّ مَرَّ السَّحاب، فانتهزوا فُرَص الخیر.» نهج البلاغة، حکمت ۲۱ فرصت، بسان ابر، از کرانۀ زندگی می‌گذرد، هرگاه مجال خیری پیش آمد و خیری آغوش گشود، آن‌را غنیمت شمارید و از آن بهره برید. بله، نفحه‌های الهی، دَمی می‌دَمند، این دَم اگر درک نشود و در کانون اندیشۀ طلایه‌داران امت و ملتی بازتاب نیابد، چه بسا قرن‌ها آن ملت و امت را از قافلۀ تمدن بشری واپس بیندازد و افول دهشت‌بار را برای آن رقم بزند، همان‌سان که در تاریخ اسلام، با نمونه‌های بسیاری روبه‌رو هستیم، نمونه‌هایی که اگر آن دم و هنگام نفحۀ الهی شناخته می‌شد و درک می‌گردید، این‌سان در عقب‌ماندگی و واپس‌گرایی و چیرگی دشمنان آزمند و کینه‌ورز، نمی‌لولیدیم و دنیا چهرۀ کریه و تهوع‌آور خود را این‌سان، به ما نمی‌نمایاند. باریک‌اندیشانه می‎‌بایست در نفحه‌های الهی که در فراز و نشیب تاریخ وزیده‌اند، درنگ ورزید و خواب‌های بسیار سنگین و نگاه‌ها و سینه‌های پشت به این نسیم‌های الهی را، در هر دوره و برهه‌ای، کالبدشکافی کرد و دریابید که این خواب‌ها و غفلت‌های تباه‌گر و فرصت‌سوز، چرا و چگونه بر رصدبانان آوار گردیده و این‌سان امت اسلامی به خاکستر سیاه نشسته و در لابه‌لای پیلۀ سیاه گرفتار آمده است. چرا شامه‌ها بوی خوش نفحه‌های الهی را که هر صباحان به کوی امت رسول خاتم می‌وزید، احساس نکردند. ناتوانی شامه‌ها از دریافت و احساس بوی خوش نفحه‌های الهی در دوره‌های گوناگون، به چه علت و علت‌هایی بوده است؟ چه شد شامه‌ها و دل‌ها به این ناتوانی درهم شکننده و زمین‌گیر‌کننده، گرفتار آمدند. کجای سازۀ امت اسلامی، بویژه رصدگران و باروبانان، آسیب دیده بود که بدین‌گونه روی به ویرانی نهاد و دهشت‌انگیز آوار گردید و همه چیز را با خود به زیر آوار برد. بر صفحۀ دل‌ها، سینه‌ها و دیدگان، چه غباری فرو نشسته بود که کران تا به کران را تاریک می‌دیدند و شب، و از آن‌همه روشنایی که آن سوتر، پدید آمده بود، بی‌خبر بودند. روشنایی که در پرتو دانش‌، همان دانشی که روزگاری خورشید سرزمین آنان بود و هر بامدادان از مشرق جان‌شان می‌دمید، شعله کشیده بود و مردمان را در خود فرو برده بود. چه شد که اینان از کاروان نور جدا افتادند و به باتلاق شب گرفتار آمدند و گرداب‌های خشماگین، یکی پس از دیگری آنان را به کام خود فرو می‌برد. می‌بایست برای ساختن آینده و برافراشتن بُنلاد و پایه‌های فردا، دقیقه‌شناسانه در لابه‌لا و هزارتوی گذشته به سیر پرداخت و هر لَمحه و آن را کالبدشکافی کرد و ریشه‌یابی و آسیب‌ها را شناخت و آن‌چه که این سازه‌های استوار را فروپاشنده است. بسیاری از سبب‌ها و عامل‌هاست که انسان را از نفحه‌های الهی دور و دورتر می‌کنند و نمی‌گذارند نسیم‌های دل‌انگیز خداوندگاری، جان‌ها را در سُکر خود فرو برند و احساس خوشی در انسان پدید آورند و او را برخیزانند، تا از آن آنات خدادادی و فیض‌های ربانی بهره برد. شرک، با همۀ چهره‌های خود، سُحت‌خواری، فرو رفتن در ناز و نعمت، سرباز زدن از وظیفه‌ای که خداوند بردوش انسان نهاده، بی‌دردی، نه درد انسان و نه درد خدا، انسان را از کاروان نور، دور و دورتر می‌کند و از نسیم‌های روح‌نواز و بوی‌های خوشی که گه‌گاه، لایه لایۀ زندگی‌ها را درمی‌نوردند. بی‌دردیِ سرچشمه گرفته از جدا افتادگی از کاروان نور، در هر کس، گروه و جریان، به گونه‌ای خود را می‌نمایانَد. در حکومت‌گران، سیاست‌مداران، اقتصاددانان، صنعت‌گران، عالمان، روشنفکران و . . . هرکدام به گونه‌ای. از این میان، عالمان بی‌درد، تباه‌گرترین‌اند. چون به سبب جایگاهی که دارند، بی‌دردی را به دیگران و به بدنۀ جامعه سریان می‌دهند. و دیگر این‌که در پی گره‌گشایی برنمی‌آیند و به جست‌و‌جو برنمی‌خیزند، و نه به رصد فرصت‌ها و بهره‌گیری از هنگام‌های پیش‌آمده. ؛ امّا همین اندازه باید دانست که اینان، هرگاه در لایه‌های جامعه رخنه کرده‌اند، پویایی، حرکت، فرصت‌شناسی و رصدگری نفحه‌های الهی را نتابیده و با تمام توان در برابر این حرکت، صف‌آرایی کرده‌اند. اگر بیماری مزمن بی‌دردی عالمان بی‌درد، به بدنۀ کانون‌های علمی و حوزوی رسوخ نمی‌کرد، امروزه، بی‌گمان، حوزه‌های دینی و علمی، با دستاوردهای علمی بیش‌تر و از پایگاه علمی والاتری با موضوع‌های جدید و دگرگون‌یافته روبه‌رو می‌شدند و مجتهدان و فقیهان، شاخه را به ساقه پیوند می‌زدند. با این حال، با از دست رفتن فرصت‌های بسیار و بهره نگرفتن از نفحه‌های الهی در دوران‌های گوناگون، اکنون که نفحۀ دیگر رسیده باید به تلاش بر خاست که از این وانمانیم. نفحۀ انقلاب اسلامی، نفحۀ بزرگ الهی، به لطف و اشارت پروردگار، در این کهن‌بوم وزید و همه چیز را شکوفاند و به همگان جان تازه بخشید. فقه را با دشواری‌های ادارۀ زندگی مردمان، روبه‌رو ساخته و پنجه در پنجه افکنده، این، یعنی حیات، توانایی یافتن، جان گرفتن و از انزوا،

مطالعه سرمقاله
مجله آنلاین موضوع‌نامک
مقالات پژوهشی موضوع‌شناسی فقهی

رسول اعظم، اسوهٔ امام خمینی (۲)

                    رَشحه‌هایی از روح محمّد بر هر قلبی که باریده و بر هر روحی که فروچکیده، در آن نیرو، شادابی و جهشی پدید آورده که توانسته در زمانی کوتاه، راه‌های دشوارگذر را بپیماید و از مُرداب‌ها و لجن‌زارها خود را بیرون بکشد، حصار گناه را در هم بشکند و از بیغوله‌های شرک خود را برهاند و به آستان بندگی حق راه یابد، آستانی که در آن مَلالی نیست، اندوهی به آن‌ راه ندارد و عشق در آن فرمانرواست و بَس و خدا عاشقانه پرستیده و بندگی می‌شود و انسان راه یافته

رسول اعظم، اسوه امام خمینی (۱)

                      این درک از عبادت محمد(ص) است که عارف کامل و شاگرد برجسته و نامور او، امام خمینی را به معماری نفس خود از راه عبادت، ریاضت و شب‌زنده‌داری وا می‌دارد و به آنان این درس بزرگ را می‌آموزاند: وقتی رسول خدا باید این راه را بپیماید و برای نزدیک‌شدن به خدا، شکر نعمت‌های او، دگرگونی روحی، که آن‌به‌آن، به آن نیاز دارد، جز این راه، راهی ندارد و با آن همه رنج و عبادت‌های شاقّ، باز دغدغه ناتمام و ناقص‌بودن عبادت‌هایی را دارد که انجام داده، تکلیف دیگران روشن

دریچه ۳۴

نیازشناسی و موضوع‌یابی این‌سان پاسخ‌گویی و دیده‌وَری نیازهای نوبه‌نو،بسته به حرکت پرشور و انقلاب دَمادَم دارد. اگر آنی کاروان اندیشه‌ورزی، نیازشناسی و موضوع‌یابی از حرکت بایستد و قوّۀ محرکۀ اجتهاد بفسرد و از کارایی بیفتد و میان‌داری،قوّۀ تمیز مردمان که رکن حرکت، جامعه‌سازی، تمدن‌افرازی و شورآفرینی است، در غبار هستی‌سوز زندگی مادی، تباه می‌گردد و خاکستر، و همه خاکستر نشین. با شماییم، با شمایان که با مایید، در چشم دوختنِ به آفاق و در چشم‌به‌راهی فراتابی اندیشه‌های نو، اندیشه‌های برآمده از کتاب و سنّت و پرتوگرفته از عقل و نمایان‌گر کارآمدی فقه، در پهنۀ زندگی، فرازوفرودها، نوشدگی‌ها و دگردیسی‌ها‌. نگرانید

اخباری‌گری

ما اتیکمُ الرَّسولُ فَخُذوهُ وَ ما نَهیکمْ عَنْهُ فَانْتَهوا … همان طوری که آبی که از چشمه‌ای بیرون می‌آید در ابتدا صاف و پاک است، نه آلودگی محسوس و نه آلودگی نامحسوس دارد، ولی تدریجاً که در بسترهایی قرار می‌گیرد ممکن است آلودگی‌هایی پیدا کند، و نیز آب این خاصیت را دارد که ممکن است به وسایلی آن را تصفیه کرد و آلودگی‌ها را از آن گرفت، همین‌طور دین مقدّس اسلام در ابتدا، هم صاف بوده و هم پاک، ولی خواه‌ناخواه در طول چهارده قرن که در بستر افکار مردم قرار گرفته، آلودگی‌هایی در آن پیدا شده است؛ ولی آن‌چه که

اختلاف و امتیاز طبقات و منشأ آن

در جزیرة‌العرب پیش از طلوع اسلام، وضع طبقاتی و امتیازات آن صورت خاصّی داشت. در مرکز جزیرة‌العرب، حکومت به شکل‌های معمولِ آن زمان و سلطنت در میان نبود. همچنین زمینه‌ای برای مِلک‌داری و سرمایه‌داری وسیع وجود نداشت. در اطراف بیابان‌ها، اعراب بادیه‌نشین و کوچنده، در وضع قبیلگی و فرمانبَری از شیوخ به‌سر می‌بردند. در شهرهایی که زمینه برای کشت و کار داشت، مانند: یثرب و طائف،  طبقهٔ ممتاز و حاکم، بیش‌تر، مالکین اراضی بودند. در واقع، حکومت معنوی عرب و امتیازات خاص از آنِ ساکنین مکّه و متولّیان کعبه بود که در رتبهٔ اوّل، قریش و سپس وابستگان و هم‌پیمانان

سخن نخست ۳۴

از دوره‌های دور، انسان در کانونِ ‌نگاه، بررسی‌ها و درنگ‌ورزی‌ها بوده است. هر مکتب و نِحله‌ای، تلاش ورزیده و فراز و فرودها را در نوردیده، تا انسان را بشناسد و بشناساند و با این شناختن و شناساندن، پایه‌های مکتب و نِحلهٔ خود را استوار سازد و در میدان اندیشه و اندیشه‌ورزی، پیشتازی و توان‌مندی خود را بنمایاند؛ زیرا که این شناخت، سر سلسله و آغاز و پایه‌گذار دیگر شناخت‌هاست و گشایندهٔ پیاپیوستهٔ میدان‌های گسترده برای میان‌داری، اندیشه‌گستری و جاذبه‌آفرینی، توان‌مندی، توان‌مندسازی و اریکه‌داری. بدون این شناخت، حرکت در دلِ تاریکی است و گام‌نهادن در سنگلاخ‌ها و خارستان‌های ناپیداکرانه و فرساینده

بلوغ*

…از مسائل بسیار مهمّ اسلامی، مسألهٔ بلوغ است که تمام مقرّرات دینی، از اصول و فروع، و سراسر احکام و مسائل فرعی، از اوّل تا آخر فقه، یعنی از طهارت تا دیات، منوط به این مسأله می‌باشد و اساس کفر و دین، اصلاً، مبتنی بر بلوغ است؛ چراکه اطفال قبل از بلوغ، متّصف به صفت کفر و اسلام نمی‌شوند. و این‌که بر اطفال کفّار و مسلمین، احکام کفر و اسلام جاری می‌کنند، به تبعیت از پدر و مادر است و بعد از بلوغ و عقل، تبعیت ایشان منقطع، و عنوان کافر و مسلمان، بر خود ایشان، اصالتاً، داده می‌شود. امور

دریچه ۳۳

نفحه‌های ربّانی در درازای تاریخ اسلام، هرگاه نفحه‌شناسان، با شامّه‌های قوی، خود را به آستان نفحۀ الهی، که در برهه‌ای و آنی، خداوند بهره‌شان ساخته بوده رسانده‌اند، با گرفتن و افشاندن، سرنوشت ملتی را با شکوه تمام رقم زده‌اند و در حقیقت، پای‌بندی خود را به این آموزۀ وحیانی که از کوهسار نبوی سرچشمه گرفته، نمایانده‌اند: «ان لربّکم فی ایّام دهرکم نفحاتٍ الا فتعرضوا لها» خدا را نفحه‌هایی است که گه‌گاه می‌وزند و مُشک می‌بیزند. این نفحه‌ها، به لطف و اشارت او، هر صباحان از کوی زندگی‌ها می‌گذرند و آنها را در خُنُکای خود فرومی‌برند، هر دل بیدارتر، بهره‌مندتر و

دکمه بازگشت به بالا